Żory to jedno z najpiękniejszych miast na Śląsku. Od ponad 300 lat obchodzi się Święto Ognia
Choć pierwsze wzmianki o osadzie wiejskiej Żory pochodzą z 1258 roku, za oficjalną datę narodzin miasta uznaje się 24 lutego 1272 roku. Wtedy to książę opolsko-raciborski Władysław dokonał lokacji miasta na prawie magdeburskim. Wytyczono wówczas charakterystyczny, owalny układ urbanistyczny z prostokątnym rynkiem i dwiema bramami, który przetrwał do dziś.
Na przestrzeni wieków Żory przechodziły pod panowanie różnych władców. Od 1327 roku stały się lennem królów czeskich, a w 1526 roku weszły w skład państwa Habsburgów. Miasto było świadkiem licznych oblężeń, m.in. przez wojska polskie w 1345 roku i husyckie w 1433 roku. W 1742 roku, po pierwszej wojnie śląskiej, Żory znalazły się w granicach Prus, gdzie pozostały aż do 1921 roku. XIX wiek przyniósł miastu industrializację, w tym budowę huty i połączeń kolejowych. Po III powstaniu śląskim Żory włączono do Polski. Okres II wojny światowej był dla miasta tragiczny – w wyniku walk zniszczeniu uległo około 80% jego zabudowy. Powojenna odbudowa oraz rozwój górnictwa w latach 70. i 80. XX wieku nadały miastu nowy impuls do rozwoju.
Historia Żor jest nierozerwalnie związana z licznymi pożarami, które wielokrotnie trawiły miasto. Klęski te miały miejsce m.in. w latach 1552, 1661 i 1807. Szczególnie dotkliwy okazał się pożar z 1702 roku, kiedy to spłonęła niemal cała drewniana zabudowa rynku oraz przyległych ulic. Na pamiątkę tego wydarzenia, co roku 11 maja, w Żorach obchodzone jest Święto Ogniowe – unikalna w skali Europy tradycja. Nawiązaniem do burzliwej historii miasta jest także otwarte w 2014 roku nowoczesne Muzeum Ognia. Co ciekawe, jedna z teorii dotyczących nazwy miasta wywodzi ją właśnie od wypalania, czyli „wyżarzania” lasów pod zakładanie osad.
Już w latach 30. XX wieku układ urbanistyczny Starego Miasta w Żorach określano jako „najbardziej jednolity pod względem zabytkowym na Śląsku”. Mimo wojennych zniszczeń, do dziś można podziwiać liczne obiekty świadczące o historycznym znaczeniu miasta. Do najważniejszych zabytków wpisanych do rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa należą:
- Układ urbanistyczny Starego Miasta,
- Gotycki kościół parafialny pw. św. Apostołów Filipa i Jakuba z XV wieku,
- Fragmenty murów obronnych pochodzące z XIV wieku,
- Kamieniczki przy rynku oraz na ulicach Murarskiej, Szerokiej i Szeptyckiego, w większości z XIX wieku,
- Klasycystyczny pałac z przełomu XVII i XVIII wieku, zlokalizowany w dzielnicy Baranowice.
Na uwagę zasługują również obiekty o znaczeniu historycznym, takie jak kamienne krzyże pokutne, cmentarz żydowski z 1818 roku czy dawny Dom Ludowy „Sala Polska”. Wszystkie te elementy tworzą niepowtarzalny klimat miasta, które z powodzeniem łączy pamięć o przeszłości z nowoczesnym charakterem centrum handlowo-usługowego.
Tak wyglądają Żory, jedno z najpiękniejszych miast w województwie śląskim [GALERIA]
24
