Czeladź to jedno z najpiękniejszych miast w województwie śląskim. Jest najstarsze w Zagłębiu Dąbrowskim
Pierwsze pisemne wzmianki o Czeladzi pochodzą z 1228 roku, kiedy to w dokumencie Kazimierza Opolskiego określono granice osady. Już w 1236 roku miała ona charakter obronny jako gród (oppidum), jednak została spustoszona przez Tatarów w 1241 roku. Prawa miejskie na prawie niemieckim Czeladź otrzymała w latach 1257-1262 z inicjatywy księcia Władysława Opolskiego. Z tego okresu pochodzi zachowany do dziś układ urbanistyczny Starego Miasta.
W 1443 roku miasto przeszło pod władanie biskupów krakowskich. Czeladź, otoczona murami obronnymi, których fragmenty przetrwały do naszych czasów, rozwijała się jako ośrodek handlu i rzemiosła. To właśnie tutaj, 9 marca 1589 roku, Jan Zamoyski i Wilhelm von Rosenberg podpisali pakt, na mocy którego arcyksiążę Maksymilian Habsburg zrzekł się pretensji do tronu polskiego. W 1790 roku miasto weszło w skład Królestwa Polskiego, a dwa lata później król Stanisław August Poniatowski uczynił je wolnym miastem Rzeczypospolitej.
Do połowy XIX wieku Czeladź była miastem rolników i rzemieślników. Prawdziwa rewolucja nadeszła wraz z odkryciem złóż węgla. Od 1860 roku miejscowość zaczęła zmieniać swój charakter na przemysłowy, co przypieczętowała budowa dwóch kopalń: „Czeladź” w 1870 roku i „Saturn” w 1880 roku. Wokół zakładów zaczęły powstawać osiedla robotnicze, a napływ kapitału i rąk do pracy ożywił miasto. Górnictwo było siłą napędową rozwoju aż do lat 70. XX wieku, kiedy to wyczerpujące się zasoby węgla wymusiły restrukturyzację i zmianę profilu gospodarczego miasta.
Dzisiejsza Czeladź to miasto, w którym historia widoczna jest na każdym kroku. Wśród najważniejszych zabytków wyróżnić można:
- Kościół św. Stanisława Biskupa – wzniesiony w latach 1905–1911 w stylu neoromańskim, kryje w sobie skarby z poprzednich stuleci, takie jak organy z 1637 roku oraz ołtarze z XVIII wieku.
- Zabytkowy układ architektoniczny Starego Miasta – pochodzący z XIII wieku, stanowi pamiątkę po lokacji miasta.
- Dawny dom ariański – budynek z pierwszej połowy XVII wieku, zlokalizowany przy ulicy Rynkowej.
- Pałac „Pod Filarami” – neoklasycystyczny pałac wybudowany przez Kopalnię „Saturn” w 1924 roku.
- Zabytkowe osiedla górnicze – osiedle w dzielnicy Piaski oraz tzw. Stara Kolonia to unikatowe przykłady architektury robotniczej z przełomu XIX i XX wieku, wraz z towarzyszącą im infrastrukturą socjalną.
- Pałac Saturna – dawny gmach Towarzystwa Górniczo-Przemysłowego „Saturn”, będący częścią zabytkowego kompleksu, w którym dziś mieści się Muzeum Saturn.
Tak wygląda Czeladź, najstarsze miasta Zagłębia Dąbrowskiego [GALERIA]
12
