To jedno z najpiękniejszych śląskich miast. Kiedyś leżało w Małopolsce, a jego mieszkańcy mieli własny język [GALERIA]

Wilamowice to jedno z najpiękniejszych miast na Śląsku. Kiedyś było wsią i leżało w Małopolsce

Pierwsze pisemne ślady istnienia Wilamowic pochodzą z 1325 roku i znajdują się w spisie świętopietrza dla diecezji krakowskiej. Lokacja miejscowości nastąpiła jednak prawdopodobnie już w drugiej połowie XIII wieku, w ramach akcji kolonizacyjnej na prawie niemieckim. Początkowo osadnicy, wbrew popularnym legendom o ich flamandzkim czy szkockim pochodzeniu, przybyli najprawdopodobniej z terenów nad środkowym Renem i Menem. W średniowiecznych dokumentach osadę określano jako Novovillamowicz, co odróżniało ją od wcześniej założonej Starej Wsi (Antiquo Willamowicz).

Przez wieki Wilamowice należały do księstwa oświęcimskiego, które w 1457 roku zostało sprzedane polskiemu królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi. W 1564 roku miasto włączono do województwa krakowskiego. Izolacja od innych niemieckojęzycznych osad oraz silna endogamia przyczyniły się do ukształtowania odrębnej grupy etnicznej Wilamowian z własnym językiem i strojami.

Przełomowym momentem w historii Wilamowic było podniesienie ich do rangi miasteczka, co sfinalizowano 17 lutego 1818 roku. Wkrótce potem wytyczono rynek, który stał się centrum życia publicznego. Głównym czynnikiem miastotwórczym był dynamicznie rozwijający się przemysł tkacki oraz związany z nim handel obwoźny. Wilamowscy kupcy docierali ze swoimi towarami do wielu miast Europy. Na mocy reformy administracyjnej z 1934 roku Wilamowice uzyskały pełne prawa miejskie.

Okres II wojny światowej był dla mieszkańców czasem próby. Władze nazistowskie instrumentalizowały odrębność kulturową Wilamowian do celów propagandowych, a większość ludności została wpisana na volkslistę. Po wojnie społeczność spotkały surowe represje pod pretekstem kolaboracji. W 1945 roku wprowadzono zakaz używania języka wilamowskiego i noszenia tradycyjnych strojów. Choć zakazy zniesiono po kilku latach, doprowadziły one do przerwania międzypokoleniowego przekazu języka i zaniku wielu tradycji.

Dopiero w XXI wieku rozpoczęły się aktywne działania na rzecz rewitalizacji unikalnego dziedzictwa. Dzięki zaangażowaniu lokalnych aktywistów i wsparciu naukowców, język wilamowski jest dziś na nowo odkrywany. Ukoronowaniem tych starań było otwarcie w 2024 roku Muzeum Kultury Wilamowskiej.

Wilamowice mogą poszczycić się licznymi zabytkami, które opowiadają o ich bogatej historii.

• Kościół Przenajświętszej Trójcy – neogotycka świątynia z 72-metrową wieżą, której budowa trwała od 1923 do 1984 roku.
• Zabudowa Rynku – serce miasta otaczają historyczne budynki, w tym Ratusz z 1869 roku, neobarokowa kamienica Józefa Nikla oraz Dom U Lojzków – drewniany dom z mansardowym dachem wzniesiony w 1832 roku.
• Dawne domy i zakłady – na terenie miasta zachowały się liczne drewniane i murowane domy z XIX wieku, jak chałupa przy ul. Pułaskiego 5 z 1827 roku, a także zabudowania Zakładów Przemysłu Lnianego „Wilamowice”.
• Mała architektura sakralna – krajobraz miasta urozmaicają liczne kapliczki i krzyże przydrożne, m.in. kamienny krzyż z 1839 roku oraz figura św. Józefa, pierwotnie stojąca na Rynku.

Tak wyglądają Wilamowice, jedno z najpiękniejszych miast w województwie śląskim [GALERIA]