Spis treści
Bytom: Od średniowiecza po przemysłową potęgę
Historia Bytomia jest nierozerwalnie związana z tym, co kryje się pod ziemią. Już w średniowieczu wydobywano tu cenne kruszce, takie jak srebro, ołów i cynk, co czyni ten rejon kolebką górnośląskiego przemysłu. Prawdziwy boom nastąpił jednak w XIX i XX wieku wraz z wydobyciem "czarnego złota", czyli węgla kamiennego. To wtedy Bytom stał się jednym z najważniejszych ośrodków przemysłowych w tej części Europy.
W szczytowym okresie w mieście i jego okolicach działały 22 kopalnie, w tym tak legendarne zakłady jak Rozbark, Bobrek, Centrum, Szombierki czy Miechowice. Przez dziesięciolecia to właśnie one napędzały rozwój miasta, dawały pracę tysiącom mieszkańców i kształtowały jego unikalny, industrialny charakter.
Galeria bytomskich kopalń
Koniec pewnej epoki. Zamknięcie ostatniej kopalni w Bytomiu
Każda historia ma swój koniec. Dla bytomskiego górnictwa węgla kamiennego ten symboliczny moment nadszedł 30 grudnia 2025 roku. Tego dnia na powierzchnię wyjechał ostatni wózek z węglem z KWK Bobrek, ostatniej działającej kopalni w mieście. Wydarzenie to zakończyło ponad 230-letnią historię wydobycia węgla w Bytomiu.
Decyzja o przyspieszeniu likwidacji zapadła po tragicznym wstrząsie w marcu 2024 roku, po którym dalsze prowadzenie wydobycia uznano za zbyt niebezpieczne. Od 1 stycznia 2026 roku kopalnia Bobrek formalnie weszła w proces likwidacji, który potrwa kilka lat. Tereny po zakładzie mają zostać zrewitalizowane i przygotowane pod nowe inwestycje, otwierając nowy, postindustrialny rozdział w dziejach miasta.
Fala likwidacji. Jak zamykano bytomskie kopalnie?
Zamknięcie KWK Bobrek było ostatnim aktem w długim i bolesnym dla miasta procesie wygaszania przemysłu wydobywczego, który trwał przez ostatnie dekady. Restrukturyzacja górnictwa najmocniej uderzyła w Bytom w latach 90. i na początku XXI wieku.
- KWK Centrum (2015) – Jej los został ostatecznie przesądzony w 2015 roku, kiedy została przekazana do Spółki Restrukturyzacji Kopalń w celu likwidacji.
- KWK Rozbark (2004) – Wydobycie w tej historycznej kopalni zakończono w lipcu 2004 roku, kończąc ponad 140-letnią historię zakładu.
- KWK Szombierki (1996) – Działalność wydobywcza w tym zakładzie, znanym z charakterystycznej wieży szybu "Krystyna", ustała 1 marca 1996 roku. Wcześniej, w 1993 roku, została połączona z KWK Centrum.
- KWK Miechowice (lata 90.) – Ta kopalnia również zakończyła swój żywot w latach 90. W 1996 roku połączono ją z KWK Bobrek, a już w 1999 roku postawiono w stan likwidacji.
Każda z tych likwidacji była ogromnym ciosem dla lokalnej społeczności i gospodarki, a kolejne zamykane zakłady zmieniały Bytom w symbol transformacji ustrojowej na Górnym Śląsku.
TOP 10 miast w Polsce z największą liczbą kopalń w historii
Bytom jest niekwestionowanym liderem, ale które miasta depczą mu po piętach pod względem górniczego dziedzictwa? Oto historyczny ranking oparty na przybliżonej liczbie kopalń, które funkcjonowały na ich terenie.
- Bytom (woj. śląskie) – ok. 20–22 kopalnie
Absolutny rekordzista, którego historia wydobycia sięga średniowiecza. Wydobywano tu zarówno węgiel, jak i rudy cynku oraz ołowiu.
- Zabrze (woj. śląskie) – ok. 15–17 kopalń
Dziś znane głównie z turystyki industrialnej dzięki Kopalni Guido i Sztolni Królowa Luiza, w przeszłości potężny ośrodek górniczy.
- Ruda Śląska (woj. śląskie) – ok. 14–16 kopalń
Miasto, które powstało z połączenia wielu osad górniczych. Kopalnie takie jak "Halemba" czy "Pokój" przez dekady były jego sercem.
- Katowice (woj. śląskie) – ok. 12–14 kopalń
Stolica województwa, która swój dynamiczny rozwój w XIX wieku zawdzięczała właśnie kopalniom, takim jak "Wujek" czy "Kleofas".
- Chorzów (woj. śląskie) – ok. 10–12 kopalń
Niewielkie miasto z niezwykle intensywną historią wydobywczą. To tutaj działała słynna kopalnia "Król".
- Wałbrzych (woj. dolnośląskie) – ok. 8–10 kopalń
Najważniejszy ośrodek górnictwa węgla kamiennego poza Górnym Śląskiem. Wszystkie kopalnie, w tym "Victoria" i "Julia", zamknięto w latach 90.
- Gliwice (woj. śląskie) – ok. 7–9 kopalń
Miasto kojarzone bardziej z hutnictwem i techniką, ale posiadające silne zaplecze górnicze, m.in. dzięki kopalniom "Sośnica" i "Gliwice".
- Rybnik (woj. śląskie) – ok. 6–7 kopalń
Jeden z ostatnich silnych ośrodków górniczych w Polsce, z takimi zakładami jak "Jankowice" czy "Chwałowice".
- Sosnowiec (woj. śląskie) – ok. 6–7 kopalń
Ważny ośrodek Zagłębia Dąbrowskiego, gdzie górnictwo konkurowało z hutnictwem. Przykładem jest kopalnia "Kazimierz-Juliusz".
- Jaworzno (woj. śląskie) – ok. 5–6 kopalń
Miasto, w którym górnictwo przetrwało stosunkowo długo dzięki zakładom takim jak "Sobieski" czy "Jan Kanty".
Warto też wspomnieć o miastach, które są poza TOP 10. To:
- Tarnowskie Góry: ok. 5–7 historycznych kopalń, głównie srebra, ołowiu i cynku.
- Nowa Ruda: ok. 4–5 kopalń.
- Dąbrowa Górnicza: ok. 4–5 kopalń.
To zestawienie pokazuje, jak ogromny wpływ na rozwój polskich miast, zwłaszcza na Górnym Śląsku, miało górnictwo. Dziś, choć większość kopalń to już historia, ich dziedzictwo wciąż kształtuje tożsamość całego regionu.
